Z punktu widzenia możliwości osiągania powtarzalności dobrych decyzji, szczególnie istotne jest zastosowanie racjonalnego modelu ich podejmowania [5]. Model taki dzieli cały proces podejmowania decyzji na określone, mniejsze części, dzięki którym uzyskiwanie dobrych wyników (decyzji) jest dużo łatwiejsze i bardziej prawdopodobne.

W zależności od literatury modele podejmowania decyzji mogą składać się z nieco odmiennych etapów, jednak zasadniczo są one do siebie podobne. Np. według literatury [3] wyróżnia się następujące składowe procesu decyzyjnego:

  • I. Wyznaczenie przywództwa w procesie podejmowania decyzji (wyznaczenie decydenta i jego roli w procesie podejmowania decyzji),
  • II. Zdefiniowanie problemu decyzyjnego,
  • III. Opracowanie modelu (określenie kryteriów i sposobu) oceny oraz sformułowanie wariantów decyzyjnych,
  • IV. Zebranie znaczących i wiarygodnych danych,
  • V. Ocena wariantów decyzyjnych i podjęcie decyzji,
  • VI. Opracowanie planu wdrożenia decyzji.

W etapie I wyznaczamy decydenta lub grupę decydentów w przypadku podejmowania decyzji grupowej oraz ich rolę w procesie podejmowania decyzji tzn. które czynności w tym procesie będą przez nich wykonywane np. czynność polegająca na ocenie wariantów decyzyjnych.

Etap II polega na określeniu problemu, który jest do rozwiązania oraz postawieniu celu, do osiągnięcia którego będziemy dążyć. Jest to bardzo ważna część procesu podejmowania decyzji ze względu na fakt, że czasami próbujemy np. rozwiązać problem, który nie jest istotny, albo okazuje się w rezultacie procesu decyzyjnego, że nie o to właściwie chodziło. W każdym razie, realizację tego etapu powinny ułatwić nam odpowiedzi na poniższe pytania [4]:

  • Co spowodowało konieczność podjęcia decyzji?
  • Na czym polega problem?
  • Czy problem jest istotny?
  • Jaki jest kontekst (tło, otoczenie) problemu decyzyjnego?
  • Co jest celem (np. obniżenie kosztów, zwiększenie zysków, optymalny wybór produktu np. laptopa)?
  • Jak zmienia się sytuacja, gdy dążymy do osiągnięcia kilku sprzecznych ze sobą celów (np. osiągnięcie wysokiej wydajności laptopa i niskiej ceny)?

W etapie III określamy warianty decyzyjne, czyli możliwe wybory np. modele samochodów w przypadku problemu decyzyjnego związanego z zakupem odpowiedniego auta. Kolejno wybieramy kryteria, które mają wpływ na podejmowaną decyzję (np. marka, pojemność silnika, spalanie itp. w przypadku wyboru samochodu) oraz ustalamy sposób oceny wariantów decyzyjnych względem wybranych kryteriów. Np. poprzez zastosowanie wielokryterialnej metody hierarchicznej analizy problemów decyzyjnych – Analytic Hierarchy Process (AHP) [2,ss. 239-263], która jest często wykorzystywana przez menedżerów w rozwiązywaniu złożonych problemów biznesowych (metoda AHP będzie opisana w następnym artykule). Przy wyborze kryteriów należy zwrócić szczególną uwagę na istotność kryteriów, tak aby zostały wyselekcjonowane wyłącznie te kryteria, które mają faktyczny wpływ na podejmowaną decyzję.

Etap IV polega na zebraniu właściwych i wiarygodnych danych, które wynikają z wybranych w poprzednim etapie kryteriów. W przypadku kupna samochodu będą to dane np. od dealerów dotyczące ceny aut, dostępnych silników, faktycznego spalania itd. Jedynie wiarygodne dane pozwolą nam na uzyskanie właściwej decyzji, którą w późniejszym etapie będziemy mogli wdrożyć. W przypadku błędnych danych podejmiemy decyzję, którą być może nie będziemy mogli wcielić w życie, dlatego warto podejść do etapu zbierania danych z wielką starannością.

Etap V, czyli ocena wariantów decyzyjnych zgodnie z preferencjami decydenta lub decydentów oraz podjęcie decyzji. Jest to etap niezwykle ważny ze względu na możliwość zastosowania w nim komputerowego wspomagania w podejmowaniu decyzji. Mogą to być metody wielokryterialnego wspomagania decyzji (MCDM) np. wcześniej wspomniana metoda AHP lub metody eksploracji dużych zbiorów danych(Big Data)[1], które pomogą nam podjąć decyzję na podstawie wyekstrahowanych z tych danych wzorców lub reguł, które byłyby dla nas bardzo ciężkie do zaobserwowania.

Etap VI, ostatni, który polega na przygotowaniu planu i wdrożeniu podjętej decyzji, zgodnie ze słowami:

Dopóki decyzja nie przekształci się w działanie, nie jest decyzją – można ją w najlepszym wypadku nazwać pobożnym życzeniem.Peter Drucker

Powyżej opisany model powinien być punktem wyjścia do podejmowania racjonalnych decyzji. Dlatego przy dokonywaniu ważnych wyborów warto postępować zgodnie z jego etapami, wówczas zwiększymy szansę na osiąganie wysokiej skuteczności decyzyjnej i tym samym powtarzalność dobrych decyzji.

Referencje:
[1] Gibert M.: Integracja metod eksploracji danych tekstowych i numerycznych w procesie podejmowania decyzji. Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie, 2016.
[2] Trzaskalik T.: Wielokryterialne wspomaganie decyzji. Przegląd metod i zastosowań. Zaszyty Naukowe Politechniki Śląskiej, Organizacja i Zarządzanie z. 74, Katowice 2014.
[3] Wang J. X.: What Every Engineer Should Know About Decision Making Under Uncertainty. Marcel Dekker, Inc., New York, 2002
[4] Model racjonalnego podejmowania decyzji. https://pl.wikipedia.org/wiki/Model_racjonalnego_podejmowania_decyzji_(zarz%C4%85dzanie), 11 kwiecień 2017 r.
[5] Podejmowanie decyzji. http://pracownik.kul.pl/files/12359/public/grzesiuk/Podejmowanie_decyzji.pdf, 11 kwiecień 2017 r.