Każdego dnia podejmujemy wiele różnych decyzji kierując się własnymi preferencjami. Robimy to w sposób intuicyjny. Jednak zdarza się, że mamy problem z jednoznaczną oceną alternatywnych decyzji (wariantów decyzyjnych) ze względu na złożoność problemu decyzyjnego np. dużą liczbę kryteriów, które bierzemy pod uwagę lub wyrażenie kryteriów za pomocą wartości jakościowych (niemierzalnych np. kolor samochodu). W takich sytuacjach, aby podejmować bardziej racjonalne decyzje w sposób transparenty, możemy wykorzystać darmowe narzędzie bazujące na jednej z metod wielokryterialnego wspomagania decyzji jaką jest metoda hierarchicznej analizy problemów decyzyjnych – AHP (ang. Analytic Hierarchy Process) [1].

AHP umożliwia sprowadzenie złożonego problemu decyzyjnego do określonej liczby prostszych wyborów (pojedynczych porównań), co w znaczny sposób ułatwia decydentowi podjęcie ostatecznej decyzji. Porównywane są między sobą poszczególne kryteria oraz warianty decyzyjne (alternatywne decyzje) względem pojedynczych kryteriów. Dekompozycja problemu decyzyjnego w powyższy sposób zwiększa szybkość podejmowania i zrozumienie złożonych decyzji, dlatego jest to metoda szczególnie ceniona i szeroko wykorzystywana w biznesie. Dodatkowo jest transparentna tzn. daje możliwość łatwego uzasadnienia i udokumentowania podjętego wyboru, co jest często bardzo ważne w firmach prywatnych lub instytucjach publicznych.

Na rynku pojawiło się już kilka rozwiązań bazujących na metodzie AHP, które z powodzeniem stosowane są przez zagraniczne korporacje. Przykładem może być narzędzie TransparentChoice [2].

Szacowana wartość decyzji podjętych przy wykorzystaniu TransparentChoice to ok. 5,8 miliarda dolarów. Janusz Noszczyński – VP Engineer w Transparent Choice

Jednak w związku z niniejszym artykułem udostępniam darmowe narzędzie, które jest bardzo dobrą alternatywą dla komercyjnych rozwiązań wykorzystujących metodę AHP. Narzędzie to wyróżnia się tym, że jest bardzo proste w obsłudze oraz nie posiada ograniczenia liczby kryteriów. Dodatkowo ze względu na to, że działa po stronie przeglądarki (napisałem je wyłącznie z wykorzystaniem języka Javascript), nie wymaga przeładowywania strony, co znacznie wpływa na sprawność i szybkość realizacji procesu decyzyjnego.

Poniżej przedstawiam instrukcję obsługi narzędzia w trzech prostych krokach na przykładzie podjęcia decyzji o remoncie domu własnymi siłami (własną pracą) lub za pomocą wynajętej firmy budowlanej. W związku z powyższym w etapie I za pomocą przycisku „Dodaj wariant decyzyjny” dodajemy nowe pola tekstowe, w których wpisujemy nazwy alternatywnych wyborów tj.:

  • praca własna – tzn. że sami wykonamy usługę, a jedynymi wydatkami będą koszty materiałów,
  • wynajęcie firmy – która zorganizuje wszystko za nas.

Następnie wybieramy istotne dla nas kryteria i również wprowadzamy je w analogiczny sposób za pomocą przycisku „Dodaj kryterium”, co zostało przedstawione na rysunku 1. Naszymi kryteriami w tym przypadku są:

  • koszt – co oznacza całkowity koszt wykonania remontu,
  • termin realizacji – który zakładamy, że nie jest dla nas priorytetowy,
  • jakość remontu – która jest dla nas oczywiście ważna.

Zarówno wariantów decyzyjnych jak i kryteriów może być znacznie więcej. Dla uproszczenia przykładu ograniczyłem się do ich powyższej liczby.

Etap I.

Rysunek 1. Wprowadzanie wariantów decyzyjnych oraz kryteriów.

W etapie II, zgodnie z naszymi preferencjami, dokonujemy oceny istotności poszczególnych kryteriów między sobą. Innymi słowy wybieramy, które kryterium jest dla nas ważniejsze poprzez przyciśnięcie przycisku z odpowiednią wartością po jego stronie. W narzędziu wykorzystałem skalę Saatiego, która upraszcza wybór do wartości:

  • 1 – co znaczy, że porównywane kryteria lub warianty decyzyjne są równoważne,
  • 3 – jest słabo preferowane/y,
  • 5 – jest silnie preferowane/y,
  • 7 – jest bardzo silnie preferowane/y,
  • 9 – jest ekstremalnie silnie preferowane/y,

Etap II.

Rysunek 2. Ocena istotności poszczególnych kryteriów między sobą.

„Koszt” w porównaniu do kryterium „termin realizacji” oceniliśmy na wartość 5 tzn., że jest silnie preferowany (ważniejszy dla nas) w stosunku do terminu realizacji, który nie jest aż tak bardzo ważny w tym przypadku. W porównaniu „kosztu” do „jakości remontu” wskazaliśmy, że nieco bardziej zależy nam na jakości. Z tego powodu wartość 3 (słabo preferowany). Ostatecznie w porównaniu „terminu realizacji” do „jakości remontu” określiliśmy, że silnie preferowana jest jakość.

W ostatnim etapie dokonujemy oceny poszczególnych wariantów decyzyjnych między sobą dla określonego kryterium. Tzn. dla danego, pojedynczego kryterium ustalamy, który wariant jest dla nas korzystniejszy.

Etap III.

Rysunek 3. Ocena istotności poszczególnych wariantów decyzyjnych między sobą dla dane kryterium.

Przy porównaniu wariantu decyzyjnego „własna praca” do „wynajęcie firmy” względem kryterium „koszt” wskazaliśmy, że „własna praca” jest znacznie tańsza (silnie preferowana). Następnie dla kryterium „termin realizacji” wybraliśmy wartość 5 dla „wynajęcia firmy” ponieważ termin realizacji remontu przez firmę budowlaną będzie znacznie krótszy (silnie preferowany). Na końcu ze względu na kryterium „jakość remontu” ustaliliśmy, że jakość usługi wykonanej przez firmę może być nieco lepsza. W związku z tym wartość 3 dla „wynajęcia firmy” (słabo preferowana).

Po wykonaniu powyższych trzech etapów, naciskamy przycisk „Oblicz wynik końcowy” i ukazuje się naszym oczom znormalizowany (tzn. suma wyników wszystkich wariantów decyzyjnych jest równa 1) wynik końcowy oceny wszystkich wariantów decyzyjnych. Najwyższa wartość oznacza najkorzystniejszą dla nas decyzję, zgodną z naszymi preferencjami.

Poniżej oraz na podstronie: „Narzędzia” znajduje się opisane narzędzi do podejmowania decyzji. Zapraszam do jego wykorzystania oraz podzielenia się opiniami w komentarzach.

Narzędzie do podejmowania decyzji bazujące na metodzie AHP: